Nếu bạn đi bộ trên đường phố Đức và thấy những chiếc vỏ chai trống không được đặt ngay ngắn bên cạnh thùng rác thay vì vứt vào bên trong, đó không phải là sự bừa bãi. Đó là một hành động tử tế của người vứt dành cho những người thu lượm chai lọ, vì mỗi chiếc chai đó đều có giá trị bằng tiền mặt. Hệ thống này được gọi là Pfand (tiền đặt cọc).
1. Pfand thực chất là gì?
Khi bạn mua một món đồ uống tại siêu thị Đức, dù là nước khoáng, bia, nước ngọt hay sữa chua, cái giá bạn thấy trên kệ chưa phải là giá cuối cùng. Khi ra đến quầy thu ngân, bạn sẽ phải trả thêm một khoản tiền gọi là “tiền cọc vỏ chai”.
Khoản tiền này không thuộc về siêu thị hay nhà sản xuất, nó là tiền của bạn gửi tạm ở đó. Khi bạn mang trả lại vỏ chai trống vào máy thu đổi, bạn sẽ nhận lại đúng số tiền đó dưới dạng một phiếu giảm giá (Bon) để trừ vào hóa đơn mua hàng hoặc đổi lấy tiền mặt.
2. Cách phân biệt các loại vỏ chai và giá trị của chúng
Không phải vỏ chai nào cũng có giá trị như nhau. Việc phân biệt đúng loại chai sẽ giúp bạn biết mình đang cầm bao nhiêu tiền trong tay:
Einwegpfand (Chai dùng một lần): Đây thường là các loại chai nhựa mỏng (PET) hoặc lon nhôm. Trên nhãn chai sẽ có biểu tượng một chiếc lon và chai nhựa với mũi tên bao quanh.
Giá trị: Cố định là 0,25 Euro (khoảng 7.000 VNĐ) cho mỗi chai/lon. Đây là loại “đắt giá” nhất và cũng phổ biến nhất.
Mehrwegpfand (Chai dùng nhiều lần): Thường là chai thủy tinh đựng bia, nước khoáng hoặc chai nhựa dày cứng. Những chai này sẽ được rửa sạch và tái sử dụng nhiều lần.
Giá trị: Thấp hơn, thường là 0,08 Euro cho chai bia thủy tinh và 0,15 Euro cho chai nhựa dày hoặc chai thủy tinh có nắp gài.
Vỏ két bia (Getränkekiste): Nếu bạn mua cả một két bia, bạn cũng phải đặt cọc cho chiếc khung nhựa đó.
Giá trị: Thường là 1,50 Euro cho mỗi két trống.
Lưu ý quan trọng: Có một số loại chai không có Pfand (Pfandfrei) như chai rượu vang, chai nước trái cây nguyên chất (không có ga), hoặc hộp giấy (Tetra Pak). Những loại này bạn nên vứt vào thùng rác tái chế phù hợp (thùng vàng hoặc thùng thủy tinh công cộng).
3. Quy trình trả chai tại siêu thị
Việc trả chai ở Đức cực kỳ tự động và dễ dàng. Bạn không cần phải gặp nhân viên thu ngân để đưa từng chiếc chai.
Tìm máy trả chai (Pfandautomat): Hầu hết các siêu thị lớn như Lidl, Aldi, Rewe, Edeka hay Kaufland đều có khu vực trả chai riêng, thường nằm gần lối vào hoặc phía sau siêu thị.
Đút chai vào máy: Bạn đặt chai vào lỗ tròn của máy (đặt nằm ngang, đáy chai hướng vào trong). Máy sẽ xoay chai để quét mã vạch và biểu tượng Pfand.
Nhận phiếu hoàn tiền (Pfandbon): Sau khi đút hết chai, bạn nhấn nút “Print” hoặc “Quittung”. Máy sẽ in ra một tờ phiếu nhỏ ghi tổng số tiền bạn nhận được.
Đổi tiền: Bạn mang tờ phiếu này ra quầy thu ngân. Bạn có thể dùng nó để trừ trực tiếp vào hóa đơn mua hàng hiện tại hoặc yêu cầu nhân viên đưa tiền mặt (Barauszahlung).
4. Những mẹo nhỏ để thu thập Pfand hiệu quả
Nhiều người coi thường vài xu lẻ, nhưng nếu biết cách, bạn sẽ ngạc nhiên với số tiền tích lũy được:
Không làm rách nhãn chai: Máy chỉ nhận diện chai qua mã vạch và biểu tượng Pfand trên nhãn. Nếu bạn bóc nhãn hoặc làm nhãn quá nát, máy sẽ từ chối và bạn sẽ mất trắng số tiền cọc đó.
Không làm móp méo lon/chai: Đặc biệt là chai nhựa 0,25 Euro. Nếu chai bị bẹp dúm, máy không quét được hình dạng và sẽ nhả chai ra lại.
Mua đâu trả đó (nhưng không nhất thiết): Theo luật, các siêu thị có diện tích trên 200m2 phải nhận lại tất cả các loại vỏ chai cùng chất liệu mà họ bán. Ví dụ, nếu Aldi bán chai nhựa đơn dùng một lần, họ phải nhận lại tất cả các chai nhựa đơn tương tự dù bạn mua ở Lidl hay Netto. Tuy nhiên, với chai thủy tinh đặc thù, đôi khi bạn phải quay lại đúng hệ thống siêu thị đó để trả.
Tích tiểu thành đại: Thay vì mỗi ngày mang một hai cái chai đi trả, hãy dành một góc trong bếp hoặc dưới gầm bàn để tích trữ chai lọ. Đến cuối tuần, khi mang một túi to đi trả, cảm giác nhận được tờ phiếu 5 – 10 Euro sẽ giống như bạn vừa nhặt được tiền vậy.
5. Văn hóa “đặt chai bên cạnh thùng rác”
Nếu bạn đang đi chơi ở công viên hoặc trên phố và uống hết chai nước nhưng không muốn mang về nhà, đừng bao giờ ném nó vào trong thùng rác. Hãy đặt nó xuống đất ngay cạnh chân thùng rác hoặc trên các giá đỡ chai được thiết kế riêng.
Hành động này được gọi là “Pfand gehört daneben” (Tiền cọc nên để bên cạnh). Điều này giúp những người thu lượm chai lọ (thường là người vô gia cư hoặc người có thu nhập thấp) có thể lấy chai một cách dễ dàng và sạch sẽ mà không phải lục lọi bên trong thùng rác bẩn thỉu. Đây là một nét văn hóa nhân văn và tương trợ rất đáng trân trọng tại Đức.
6. Tại sao hệ thống Pfand lại quan trọng?
Đối với chính phủ Đức, Pfand là một công cụ mạnh mẽ để bảo vệ môi trường. Nó đảm bảo tỷ lệ thu hồi vỏ chai lên tới hơn 90%. Thay vì xả rác ra đại dương hay chôn lấp, nhựa và nhôm được tái chế hoàn toàn, còn chai thủy tinh được rửa sạch để dùng lại tới 50 lần.
Đối với cá nhân, đặc biệt là du học sinh Việt Nam vốn có đức tính tiết kiệm, Pfand là một bài học về quản lý tài chính nhỏ lẻ. 0,25 Euro nghe có vẻ ít, nhưng 4 cái chai là bạn đã có 1 Euro – đủ mua một hộp trứng hoặc một lít sữa tại Aldi.
7. Kết luận
Hệ thống Pfand tại Đức ban đầu có thể khiến bạn thấy rắc rối vì phải phân loại và mang vác vỏ chai đi trả. Nhưng khi đã quen, bạn sẽ thấy đây là một hệ thống cực kỳ thông minh. Nó vừa giúp đường phố sạch đẹp, vừa dạy chúng ta cách trân trọng những giá trị nhỏ nhất.
Hãy bắt đầu thói quen thu gom vỏ chai ngay hôm nay. Đừng để những đồng Euro lẻ trôi tuột vào thùng rác một cách lãng phí.
